| |
| |
| Giriş |
| |
| Ayaklarınız için yanlış ayakkabı kullanımı, bir ayak problemini daha kötü hale getirebilir veya yeni bir problem yaratabilir. Çoğumuz ayakta çok vakit harcadığımızdan, ayakkabı seçiminin ve tam oturmasının esaslarını öğrenmek önemlidir.Ayaklarınız için doğru ayakkabıların seçimi ağrı ile rahat arasındaki veya dünyayı seyretmek ile ona katılmak arasındaki farktır. |
| |
| |
| İyi Bir Ayakkabının Temel Özellikleri |
| |
| Ayaklarınız,sizin kilonuzu kaldırmak ve sizi bir yerden diğer yere taşımak için tasarlanmış kemiklerin, eklemlerin ve kavislerin karmaşık bir bileşimidir.(bakınız şekil- 1) bu sürekli yapılan bir iş olduğundan mümkün olduğunca ayaklarınızı rahat ettirmeniz gerekir. İlk aşama düzgün bir ayakkabının temel parçalarını öğrenmektir (bakınız şekil-2) |
| |
 |
| |
 |
| |
| Bir Ayakkabı Seçerken, Aşağıdaki Temel Unsurlara Bakınız: |
| |
| Alçak topuk - Düz topuklu veya topuğu bir inçten az olan bir ayakkabı alın.Bir ayakkabının topuğu yükseldikçe ayaklarınızın kemik toplarına (metatarsal falaniyal) olan basınç artar. Ayak ve mafsal ağrılarına genellikle ilk kez bu bölgelerde rastlanır.Ayrıca yüksek veya çivi topuklar dengesizdir ve düşme riskini arttırır.Bu da ayak veya bilekte yaralanma ile sonuçlanır. |
| Şok emici tabanlar - Bu tip tabanlar kenarlara yardımcı olur ve eklemlerinizi koruyarak daha uzun süre daha az acı ile yürümenizi sağlar. İyi şok emici malzemeler, krep ve etil vinil asetatı (EVA) içermektedir.EVA, atletik ayakkabıların tabanlarında en sık kullanılan malzemedir. |
| Sağlam topuk desteği - Topuk desteği, ayakkabının üst kısmında bulunur ve topuğunuzu yerleştirirsiniz.Sağlam bir topuk desteği bileğinizi destekler ve ayağınızın doğru pozisyonda durmasına yardımcı olur. |
| Yumuşak üst kısım - Ayakkabınızın bu kısmı, ayağınızın ve parmaklarınızın üstünü kaplar. Üst kısımda yumuşak, gergin (stretch) malzeme önemlidir. Örneğin, deri iyi bir seçimdir çünkü ayakkabı ayağınızın şeklini alabilir. Acı bulunan durumlarda veya çekiç kemiği durumu gibi ayak formasyonunun bozukluğunda, spandex veya geyik derisinden üst kısım düşünebilirsiniz. |
| Bağcıklar veya bantlar - Bağcıklar ve bantlar ayakkabının üst kısmının ayarlanmasını sağlarlar. Bu, ayakkabıların çıkmamasını veya sıkıp sürtünmesini engeller. Bağcık veya bant olmadığında, düşürmemek için daha küçük ayakkabı seçmeyi tercih edersiniz. Elastik bağcıklar, ayakkabıyı bağlamadan giyip çıkarmanıza yardımcı olur. |
| |
| |
| İyi Bir Seçimin Özellikleri |
| |
| Düzgün oturmayan ayakkabılar nasır, kemik çıkması gibi problemleri doğurmaktadır. Ayakkabının ayağınıza uygunluğundan emin olun.Ayağınızın ayakkabıya uyması için uğraşmayın. Uyan bir ayakkabı seçerken aşağıdaki hususları hatırlayın: |
| |
| Ayağınızı düzenli olarak ölçün. Ölçerken aşağıdakileri aklınızda bulundurun: |
| - Büyüdükçe ayaklarınızın ebadı değişir. Genellikle daha büyük olur. |
| - Bir ayak diğeriden çok az büyük olabilir. Ayakkabılarınızı daha büyük olana göre seçin. |
| - Ayaklarınız en büyük konumunda olacağından günün sonunda ayakkabılarınızı deneyin. |
| - Ayağınızı ölçerken ayakta durun. |
| - Ayak parmaklarınızın uygun boşluğu olduğundan emin olun. En uzun ayak parmağınız ile ayakkabınızın burnu arasında, ayakta durduğunuzda 3/8 ile ½ inç arası boşluk olduğundan emin olun.Ayakta durduğunuzda ayak parmaklarınızın ayakkabının burnuna asla değmemesi gerekmektedir. |
| - Esner diye düşünerek çok sıkı ayakkabıyı asla almayın. |
| |
| Ayakkabının parmak bölümünün genişliğini de ölçün.Bir ayakkabının parmak bölümü ayağınızdan geniş olmak zorundadır. Ayağınızı ölçtüğünüzde, ayakkabının enini de ölçün. Eğer ayakkabının parmak bölümünün genişliği ayağınızın eninden dar ise, ayak parmaklarınız sıkışacaktır.Ayağınızın kemik toplarının ayakkabının en geniş kısmına rahatça yerleştiğinden emin olun. Kare şeklinde bir ayak üçgen şeklinde bir ayakkabı parmak bölümüne yerleşemez. |
 |
| |
| Sıkı bir ayakkabı parmak bölümüne sıkışan ayağınız acı verir ve zaman içinde bunyon gibi problemler doğurabilir. Bunyon ve çekiç kemiği problemleri mevcut ise, ayakkabı parmak bölümünde ekstra bir genişlik ve/veya derinlik gerekebilir. |
| |
| Ebatlar markadan markaya değişir. Ayakkabının üzerinde belirtilen ebat numarasına göre ayakkabı seçmeyin. Kararınızı, ayakkabıyı giydiğinizde nasıl hissettiğinize göre belirleyin. |
| |
| Çorapları aklınızda tutun. Ayakkabıyı giydiğinizde, o ayakkabı ile normalde giyeceğiniz çorapları giyin. Çorapların kalınlığı uyumu etkileyecektir. |
| |
| Yeni ayakkabıları evde denemeden asla giymeyin. Ayakkabı dükkanının iade politikasını araştırın. Ayakkabıların uyumu ile ilgili bir probleminiz olduğunda, onları iade edebilmelisiniz. Eve gittiğinizde, ayakkabılarınızı birkaç saat giyin ve etrafta (halıda) dolaşarak uyduğundan emin olun. |
| |
| |
| Acılı Bir Ayak İçin Yardım Almak |
| |
| Eğer ayaklarınızda bu tavsiyelere müteakip ağrı devam ediyorsa, ayakkabı kullanımı için bir reçete almak üzere doktorunuzu ziyaret etmek isteyebilirsiniz. Fiziksel ilaçlar, rehabilitasyon, ortapedik ameliyatlar, romatoloji ve podiyatri konusunda uzman doktorların ayak problemleri konusunda geniş bilgileri bulunmaktadır. |
| |
| Ayakkabı kullanımı konusunda reçetenizi aldıktan sonra, bir pedortist reçetenizi uygulamanıza yardımcı olabilir. (Bir pedortist, ayağınıza uygun ayakkabı seçiminde ve rahatsızlığı giderme konusunda eğitim almış bir profesyoneldir) Ayakkabı reçetenizi uygularken, bir pedortist aşağıdaki değişikliklerden bir veya daha fazlasını ayağınıza uygulayabilir: |
| Ortatik ekler – Metatersal koruyucular taban ve kavis destekleri gibi malzemeleri kapsayan geniş bir terimdir. |
| Derin ayakkabı parmak bölümü – Eğer çekiç kemiği, şişme veya iltihap problemleriniz var ise bu gerekli olabilir. |
| Destekli Taban – Destekli tabanlı ayakkabılar, başparmak eklemlerinden ve bileklerinizden basıncın azalmasında yardımcı olabilir. Destekli tabanı olan ayakkabı, hafif bir kavisi olan tabanlı ayakkabılardır.Tabanlar tam olarak yere basmaz fakat öne ve arkaya doğru hareket eder. |
| Takozlu topuklar – Eğer düz tabansanız veya topuğunuzun veya ayaklarınızın yan taraflarına basıyorsanız, takozlu topuklar topuklarınızın topuk desteklerinde dik durmasına yardımcı olur. |
| |
| |
| Genel Rastlanan Problemlere Genel Çözümler |
| |
| Ayakkabıdaki basit değişikliklerin ayağınızın rahat hissetmesini nasıl sağladığını göreceksiniz. |
| |
| Çekiç Kemiği |
| |
 |
| Problem-Çekiç kemiği |
| Bu deformasyonda bir veya daha fazla ayak parmağı kıvrık pozisyondadır ve parmağın üst kısmı ayakkabı parmak kutusuna çarptığından acı ve basınç hissedilmektedir. Bu da nasır oluşumuna ve cildin çatlamasına yol açabilir. |
| |
| Çözüm- Daha derin ayakkabı parmak kutusu |
| Bu şekilde çekiç kemiği için yeterli boşluk bulunur ve basınç ile acı azalır. Parmakları kapayan malzemenin esnek- öküz veya yumuşak deri olması gerekir. |
| |
| Bunyon / Bunyonet |
| |
 |
| Problem – Bunyon / Bunyonet |
| Bunyon ve bunyonet, ayak büyük ve küçük parmaklarının deformasyonu olup ayak toplarındaki eklemlerin (MTP eklemleri) dışa doğru açı almasıdır.Bu da ayağın iç ve/veya dış kenarlarında çıkıntı oluşumuna, ayak toplarının genişlemesine yol açar. Bunyon ve bunyonetler aşırı dar ayakkabı parmak kutusunda kramptan dolayı acı verebilir. |
| |
| Çözüm – Daha geniş ayakkabı parmak kutusu |
| Bu basıncı azaltır ve daha rahat yürümenizi sağlar. Ayakkabı parmak kutusunun yeterince geniş olduğundan emin olmak için, parmak kutusunun ayak toplarınızdan geniş olup olmadığını ölçün.Bir ayakkabı satın alırken hem parmak kutusunu hem de ayak toplarınızı ölçün. |
| |
| Ayak Toplarında Eklem Ağrısı (Metatarsalji) |
| |
 |
| Problem – Ayak toplarında eklem ağrısı (metatarsalji) |
| Ayak toplarındaki eklemlerdeki ağrıya (MTP eklemleri) çok sık rastlanır. Metatarsaliji denen bu ağrı, yüksek topuklu ve ayağınız için çok dar parmak bölümü olan ayakkabılarda artar. |
| |
| Çözümler |
| 1) Düz ayakkabılar – Alçak topuklu ayakkabılar ağırlığınızı tüm ayağınıza yayar ve basıncı ayak toplarınızdan alır. |
| 2) Geniş ayakkabı parmak kutusu – MTP eklemlerinin basıncını alacak kadar geniş ayakkabı parmak bölümü. |
| 3) Metetarsal Destek – Bu destek ayak toplarınızın tam arkasına yerleştirilir ve metatarsaliji ağrısını azaltır. Desteğin yer kapladığını unutmayın ve buna göre daha geniş ayakkabıya ihtiyacınız olabilir. |
| |
| Ayakkabının Yüksek Topuğu ile Artmış Ayak Toplarında Eklem Ağrısı (Metatarsalji) |
| |
 |
| Problem – Ayakkabının yüksek topuğu ile artmış ayak toplarında eklem ağrısı (metatarsalji) |
| Yüksek topuklar gövdenizin ağırlığını ayağınızın ön tarafına yükler ve böylece ayağınızın MTP eklemlerindeki basınç, zorlama ve ağrı artar.Yüksek topuklar ayrıca özellikle arterit (mafsal ağrısı) olduğunda MTP subluksasyonunu (eklemlerin kısmi yerlerinden kayması) artırır veya yaratır. |
| |
| Çözüm – Düz ayakkabılar |
| Düz topuklu veya topuksuz ayakkabılarda ağırlığınız tüm ayağınıza dağılır. Bu da ayak toplarınızdaki ağrıyı azaltır. |
| |
| Ayağın Ortasında, Arkasında ve Bilekte Ağrı, Topukların İçine veya Dışına Basarak Yürümek |
| |
 |
| Problem – Ayağın ortasında, arkasında ve bilekte ağrı |
| Bu ağrı düz ve kavisli ayaklar veya yukarıdaki resimde gösterildiği gibi ayakların içine veya dışına doğru basarak yürüme ile artabilir. |
| |
 |
| Çözüm – Sert topuk destekleyiciler, Velcro bantlar veya bağcıklar ve topuk destekleri |
| Sert topuk destekleyiciler ve bantlar veya bağcıklar, ayakları güvenli bir şekilde ayakkabının içinde tutup, ayağın ortasını, arkasını ve bileği düzgün bir şekilde destekler. Bu sert destek ayakları daha rahat bir pozisyona sokar ve acıyı azaltır. Topuk destekleri (takozları) ayağın arka kısmının iyi bir pozisyonda olması için ilave destek sağlamaktadır. |
| |
| Daha karmaşık problemler için, doktorunuz özel yapım ayakkabılar veya ortotikler önerebilir. “Ortotik” geçici veya sürekli ayak sorunlarına uyan ayakkabılara denilmektedir. Ortatikler özel yapım olabileceği gibi dükkanlardada mevcuttur. |
| |
| Kural olarak, sizin için doğru olan ayakkabı sizin acınızı hemen azaltacaktır. Eğer ayakkabı iyi oluyorsa, muhtemelen iyidir. Bununla birlikte düzelmelerin sonradan hissedildiği durumlar da bulunmaktadır. Acıdan hemen kurtulmak için beklentilerinizin neler olabileceği konusunda doktorunuza danışın. |